Zobacz galerię zdjęć ze spaceru wzdłuż Fosy>>>

 

Fosa otacza Stare Miasto od południa. Została założona w XIV w. W miarę zmian w sztuce militarnej jej przebieg ulegał drobnym zmianom. Do dziś zachowana jest większość fosy zewnętrznej, na miejscu fosy wewnętrznej powstała trasa W-Z. Pozostałością wodnych umocnień są również stawy w Ogrodzie Botanicznym i Parku Stanisława Tołpy.

Historia terenów spacerowych wzdłuż Fosy zaczęła się w 1807 r., kiedy Napoleon po zdobyciu niemieckiego Breslau zarządził rozbiórkę miejskich fortyfikacji. Po zewnętrznej stronie fosy wytyczono dzisiejszą ulicę Podwale (zastąpiła ścieżkę łączącą wcześniej bramy w murach miejskich), a po wewnętrznej rozpoczęto budowę ścieżek spacerowych. Dzięki nietypowej historii ul. Podwale stanowi świetny przegląd XIX wiecznej sztuki budowania kamienic.

 

Nasz spacer proponuję rozpocząć nad Zatoką Gondoli – reliktem Fosy. Dziś w sezonie letnim można tam wypożyczyć kajak i popływać po Odrze. Warto zwrócić uwagę na Muzeum Narodowe nad Zatoką, które w lecie pokrywa się piękną winoroślą.

Kolejny odcinek Fosy został niestety zasypany. W miejscu gdzie dziś znajduje się Park Słowackiego z Panoramą Racławicką do Fosy wpływała Oława (wcześniej przepływała przez pl. Społeczny). Po przejściu przez park mijamy budynek Poczty i Galerię Dominikańską i wchodzimy w przejście podziemne – Bramę Oławską. To tu znajdował się wjazd do miasta od zachodu i jeden z mostów (początkowo zwodzonych) na Fosie.

 

Po drugiej stronie ulicy zaczyna się zachowany odcinek Fosy. Można iść stroną wewnętrzną lub Podwalem. Proponuję wybrać tą drugą opcję. Od wewnątrz znajduje się przyjemna ścieżka, można też wejść na Wzgórze Partyzantów, ale akurat na tym odcinku Podwala nie brak ciekawych kamienic. Niestety aż do Kołłątaja nie ma możliwości przejścia przez Fosę.

Przy Podwalu warto zwrócić uwagę na budynki Konsulatu Niemieckiego oraz dwóch sąsiednich kamienic – to chyba najpiękniejsze i najlepiej utrzymane zabytki XIX-wiecznego budownictwa mieszczańskiego na trasie spaceru.

Kawałek dalej Fosa zakręca. Idąc Podwalem docieramy wkrótce do ul. Kołłątaja. Tutaj warto przejść na stronę wewnętrzną. Przy samej ulicy stoi pomnik Mikołaja Kopernika, liczący sobie już 35 lat. Idąc w prawo ulicą Teatralną możemy obejrzeć Miejskie Zakłady Kąpielowe, ale my skręćmy w lewo, wzdłuż fosy. Zagłębimy się w Promenadę Staromiejską. U jej początku stoi pomnik Amora na Pegazie z 1914 r. Po prawej stronie można odpocząć w Parku Kopernika otoczonym stylowym płotem, wbrew pozorom wybudowanym stosunkowo niedawno.

W pewnym momencie przed naszymi oczami wyrośnie budynek Wrocławskiego Teatru Lalek. Warto przejść małą furtką i obejrzeć go od frontu, odwiedzając przy okazji siedem krasnali rezydujących przy fontannie.

 

Wróćmy jednak nad Fosę. Jesteśmy w miejscu, gdzie nasza trasa krzyżuje się z ulicą Świdnicką i dawnym wylotem z miasta na południe. W żadnym innym miejscu tej trasy spacerowej o naszą uwagę nie rywalizuje tyle ciekawych miejsc. Przy Świdnickiej stoi kościół Bożego Ciała, a niemal dokładnie naprzeciw niego piękny budynek Opery Wrocławskiej. Nad samą Fosą znajduje się majestatyczny, choć czasem krytykowany pomnik Bolesława Chrobrego, a po drugiej stronie Fosy przybytki handlu.

Dalszy ciąg Promenady Staromiejskiej to odcinek często wykorzystywany na romantyczne spacery. Ostatnio spokój tego miejsca zburzyła nieco budowa Narodowego Forum Muzyki, ale i tak często można spotkać zakochanych młodych ludzi. Ponad placem budowy można dojrzeć odrestaurowany Zamek Królewski przy ul. Kazimierza Wielkiego.

Warto zwrócić uwagę na majestatyczne budynki na tym odcinku Podwala, w którym mieści się szeroko rozumiany wymiar sprawiedliwości – sądy, prokuratury i Komenda Wojewódzka Policji.

 

Warto na chwilę zatrzymać się przy kolejnym zakręcie Fosy. Tam znajdował się Psi Bastion, jedno z najważniejszych stanowisk obronnych. Dziś efektowną nową kładką możemy przejść na pl. Orląt Lwowskich i stylizowany na pałac budynek Dworca Świebodzkiego z 1874 r. zamienionego dziś na kompleks usługowy, choć są projekty przywrócenia mu dawnej funkcji.

To już niemal koniec spaceru. Warto jeszcze pójść na pl. Jana Pawła II, najstarszy z wielkich wrocławskich placów i zatrzymać się chwilę przy fontannie z alegoriami walki i zwycięstwa. To oraz znajdujący się po drugiej stronie Podwala budynek Akademii Muzycznej, to jedyna część zabudowy placu, która przetrwała oblężenie Festung Breslau.

 

To już koniec naszego spaceru. Przejściem podziemnym można przejść obok na placyk obok szpitala. Tam możemy zejść nad samą Fosę. To już jej ostatni odcinek. Kończy ona swój bieg w okolicy mostów Sikorskiego.

 

Krzysztof Krzemień